Doctoral Student Mothers Negotiating Academic Legitimacy in Uzbekistan: A Bourdieusian, Feminist and Decolonial Arts-Based Study

Abstract

In recent years, doctoral motherhood has become a visible area of inquiry in higher education research. Existing scholarship shows that doctoral education is often organised around masculine norms of uninterrupted productivity, mobility, and disembodied intellectual labour, leaving doctoral student mothers (DSMs) to navigate time scarcity, institutional invisibility, and uneven access to academic capital. Yet this literature remains heavily focused on Anglo-American and European contexts, with limited insight into doctoral motherhood in post-Soviet and Muslim-majority societies. In Uzbekistan, the expansion of women’s formal access to doctoral education continues to coexist with systemic gendered constraints, particularly for mothers negotiating kelinhood (normative daughter-in-law roles within extended families) and its moral and relational demands. Addressing this gap, this thesis examines the lived experiences of Uzbek DSMs through an integrated Bourdieusian, feminist and post-Soviet decolonial framework. Drawing on Bourdieu’s concepts of field, capital, and habitus, and engaging feminist and post-Soviet decolonial critique, it conceptualises family and academia as intersecting gendered fields and asks how DSMs seek recognition while managing competing moral, relational, and professional expectations. Methodologically, the study employs a multimodal qualitative design, combining arts-based visual research methods: the Critical Incident Technique (CIT) and Dixit cards, with in-depth semi-structured interviews involving 16 DSMs in Tashkent. This approach enabled access to embodied, emotional, temporal, and relational dimensions of experience that are often difficult to capture through talk-based methods alone. The findings show that doctoral participation is organised through a gendered moral order of obligation reinforced through kelinhood, tarbiyah, care, service, and idealised femininity. Family and academia operate through different and sometimes conflicting criteria of legitimacy: DSMs are expected to demonstrate academic productivity and continuous progress while remaining available for care and extended-family obligations. Their ability to convert social, cultural, and economic capital into recognised academic progress is therefore mediated by family approval, spousal support, supervisory recognition, financial resources, and access to discretionary time. Many participants conduct doctoral work in what this thesis conceptualises as residual time: the time remaining after care, household, and kinship obligations have been fulfilled. Bureaucratic, linguistic, financial, and audit-related gatekeeping practices, alongside the institutional stigmatisation of pregnancy, further constrain women’s progression and recognition. Despite these conditions, DSMs enact situated, relational, and embodied forms of agency, drawing on familial and academic support and reframing doctoral education as an intergenerational investment, a source of knowledge and pride, and a pathway towards greater self-determination. The thesis contributes to scholarship on doctoral motherhood by foregrounding Central Asian women’s voices and reconceptualising academic legitimacy as a relational and morally mediated process rather than an outcome secured through enrolment or academic performance alone. It theorises family as an intersecting field that shapes doctoral participation and recognition, identifies kelinhood as a distinct structuring force operating alongside and prior to motherhood, and introduces residual time as a conceptual tool for understanding gendered temporal inequality. It also advances methodological practice through the sequential use of arts-based visual and narrative inquiry and calls for institutional policies that recognise caregiving and kin-based responsibilities as constitutive conditions of doctoral persistence and success.

Соңғы жылдары докторантура кезеңіндегі ана болу жоғары білім саласындағы зерттеулердің көрнекті бағытына айналды. Қолданыстағы зерттеулер докторантурадағы білім беру көбіне үздіксіз өнімділік, ұтқырлық және денеден ажыратылған интеллектуалдық еңбек секілді маскулиндік нормалар негізінде ұйымдастырылатынын көрсетеді. Соның салдарынан докторант-аналар (doctoral student mothers, DSMs) уақыт тапшылығын, институционалдық көрінбеушілікті және академиялық капиталға біркелкі емес қолжетімділікті еңсеруге мәжбүр болады. Алайда бұл әдебиет негізінен ағылшын-америкалық және еуропалық контекстерге шоғырланған және посткеңестік әрі мұсылман халқы басым қоғамдардағы докторантура кезеңіндегі ана болу тәжірибесі туралы түсінік әлі де шектеулі. Өзбекстанда әйелдердің докторантураға формалды қолжетімділігі кеңейгенімен, бұл үдеріс жүйелі гендерлік шектеулермен қатар жүруде. Мұндай шектеулер әсіресе келіндік рөлдің, яғни үлкен әулет құрамындағы келінге жүктелетін нормативтік міндеттердің және оның моральдық әрі қарым-қатынастық талаптарының аясында келіссөз жүргізіп жүрген аналарға айрықша әсер етеді. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында диссертацияда Өзбекстандағы докторант-аналардың өмірлік тәжірибелері Бурдье теориясын, феминистік және посткеңестік деколониялық теорияны біріктіретін интеграцияланған теориялық шеңбер арқылы зерттеледі. Бурдьенің өріс, капитал және габитус ұғымдарына сүйене отырып әрі феминистік және посткеңестік деколониялық сынмен ұштастыра отырып, зерттеу отбасы мен академиялық ортаны өзара қиылысатын гендерленген өрістер ретінде тұжырымдайды және докторант-аналардың бір-бірімен бәсекелес моральдық, қарым-қатынастық және кәсіби талаптарды орындау барысында мойындалуға қалай ұмтылатынын қарастырады. Әдіснамалық тұрғыдан зерттеуде мультимодальды сапалық дизайн қолданылып, өнерге негізделген визуалды зерттеу әдістері, сыни оқиғалар әдісі (Critical Incident Technique, CIT) мен Dixit карталары Ташкенттегі 16 докторант-анамен жүргізілген тереңдетілген жартылай құрылымданған сұхбаттармен ұштастырылды. Бұл тәсіл тек әңгімеге негізделген әдістер арқылы анықтау көбіне қиын болатын тәжірибенің денелік, эмоциялық, уақыттық және қарым-қатынастық қырларын ашуға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелері докторантураға қатысудың келіндік, тәрбие, қамқорлық, қызмет ету және идеалдандырылған әйелдік арқылы нығайтылатын гендерленген моральдық міндеттер тәртібі негізінде ұйымдастырылатынын көрсетеді. Отбасы мен академиялық орта легитимділіктің әртүрлі әрі кейде бір-біріне қайшы келетін өлшемдеріне сүйенеді: докторант-аналардан академиялық өнімділік пен үздіксіз ілгерілеуді көрсету талап етілсе, сонымен қатар олар қамқорлық пен үлкен әулет алдындағы міндеттерді орындауға әрдайым дайын болуға тиіс. Сондықтан олардың әлеуметтік, мәдени және экономикалық капиталды мойындалған академиялық ілгерілеуге айналдыру мүмкіндігі отбасының мақұлдауына, жұбайының қолдауына, ғылыми жетекшінің мойындауына, қаржылық ресурстарға және өз қалауынша пайдалануға болатын уақытқа қолжетімділігіне байланысты болады. Көптеген қатысушылар докторантурадағы жұмысын осы диссертацияда «қалдық уақыт» деп тұжырымдалатын уақытта, яғни қамқорлық, үй шаруасы және туыстық міндеттер орындалғаннан кейін қалған уақытта атқарады. Бюрократиялық, тілдік, қаржылық және аудитке байланысты қолжетімділікті шектейтін тәжірибелер, сондай-ақ жүктілікті институционалдық стигмалау әйелдердің академиялық ілгерілеуі мен мойындалуын одан әрі шектейді. Осы жағдайларға қарамастан, докторант-аналар отбасы мен академиялық ортаның қолдауына сүйене отырып, жағдайға бейімделген, қарым-қатынастық және денелік агенттілік формаларын жүзеге асырады және докторантураны ұрпақаралық инвестиция, білім мен мақтаныш көзі әрі өзін-өзі айқындауға жетелейтін жол ретінде қайта пайымдайды. Диссертация Орталық Азия әйелдерінің дауыстарын алдыңғы қатарға шығару және академиялық легитимділікті тек оқуға қабылдану немесе академиялық үлгерім арқылы қамтамасыз етілетін нәтиже емес, қарым-қатынастар арқылы қалыптасатын және моральдық тұрғыдан реттелетін үдеріс ретінде қайта тұжырымдау арқылы докторантура кезеңіндегі ана болу туралы ғылыми әдебиетке үлес қосады. Зерттеу отбасын докторантураға қатысу мен академиялық мойындалуды қалыптастыратын қиылысушы өріс ретінде теорияландырады, келіндікті ана болумен қатар және одан бұрын әрекет ететін дербес құрылымдаушы күш ретінде анықтайды және гендерлік уақыт теңсіздігін түсіндіретін тұжырымдамалық құрал ретінде «қалдық уақыт» ұғымын енгізеді. Сонымен бірге диссертация өнерге негізделген визуалды және нарративтік зерттеу тәсілдерін бірізді қолдану арқылы әдіснамалық практиканы дамытады және қамқорлық пен туыстық міндеттерді докторантурада тұрақтап қалу мен табысқа жетудің ажырамас шарттары ретінде мойындайтын институционалдық саясаттың қажеттігін көрсетеді.